Rozporządzenie (UE) 2025/40 wyróżnia pięć ról. Poniżej każda z nich, z definicją, obowiązkami i najczęstszą pomyłką.
1. Wytwórca (art. 3 ust. 1 pkt 13, art. 15)
Kim jest. Osobą, która wytwarza opakowanie lub produkt w opakowaniu. Jeśli ktoś zleca zaprojektowanie lub wytworzenie opakowania pod swoją nazwą lub swoim znakiem towarowym, to wytwórcą jest ten zlecający, niezależnie od tego, czyj jeszcze znak widnieje na opakowaniu.
Co robi. Zbiera dane od dostawców, przeprowadza ocenę zgodności, sporządza dokumentację techniczną (załącznik VII) i wystawia deklarację zgodności UE (załącznik VIII). To on podpisuje się pod zgodnością opakowania.
Najczęstsza pomyłka. Przekonanie, że wytwórcą jest ten, kto fizycznie produkuje. Nie jest. Decydują dwa kryteria: udział w zaprojektowaniu lub wytworzeniu oraz znak towarowy. Jeśli zamawiasz kartony z własnym nadrukiem i logo, jesteś wytwórcą tych kartonów, choć nie masz maszyny do tektury.
Ważne. Dla danego opakowania w skali całej Unii jest tylko jeden wytwórca i jedna deklaracja zgodności.
2. Producent (art. 3 ust. 1 pkt 15, art. 44 i następne)
Kim jest. Wytwórcą, importerem lub dystrybutorem, który jako pierwszy udostępnia opakowanie lub produkt w opakowaniu na terytorium danego państwa, niezależnie od techniki sprzedaży, w tym sprzedaży na odległość.
Co robi. Rejestruje się w krajowym rejestrze producentów (w Polsce jest to BDO), składa sprawozdania i finansuje zbieranie oraz odzysk odpadów opakowaniowych w tym państwie, w którym opakowanie ma stać się odpadem.
Najczęstsza pomyłka. Traktowanie producenta jako czwartej, osobnej roli. To nie jest osobna rola, tylko druga czapka nakładana na tę samą głowę. Producentem jest ten, kto pierwszy udostępnia opakowanie w danym kraju, a więc może nim być wytwórca, importer albo dystrybutor.
Ważne. Producenta liczy się osobno w każdym kraju. Jeśli sprzedajesz do Niemiec bezpośrednio użytkownikom końcowym, jesteś producentem także tam i tam masz obowiązki rejestrowe. W skali Unii jeden wytwórca może mieć setki producentów swojego produktu.
3. Importer (art. 3 ust. 1 pkt 17, art. 18)
Kim jest. Osobą, która ma siedzibę w Unii i wprowadza do obrotu opakowanie pochodzące z państwa trzeciego. Muszą być spełnione oba warunki łącznie.
Co robi. Zanim wprowadzi opakowanie do obrotu, sprawdza, czy wytwórca przeprowadził ocenę zgodności, czy opakowanie jest prawidłowo oznakowane i czy dokumenty towarzyszące są kompletne. Umieszcza też na opakowaniu swoją nazwę, adres i dane kontaktowe, a gdy nie ma na to miejsca, w dokumencie towarzyszącym albo na cyfrowym nośniku danych.
Najczęstsza pomyłka. Założenie, że skoro opakowanie zrobił producent z Chin, to on odpowiada za deklarację. Formalnie tak, definicja wytwórcy nie zawiera wymogu siedziby w Unii. Praktycznie jednak, jeśli dostawca z państwa trzeciego nie dostarczy dokumentacji, odpowiedzialność spada na importera i to on musi zbudować dokumentację od zera.
Uwaga na art. 21. Importer lub dystrybutor, który wprowadza opakowanie pod własną nazwą lub znakiem towarowym albo modyfikuje je w sposób wpływający na zgodność, jest uważany za wytwórcę i podlega obowiązkom z art. 15. Marka własna przenosi całą odpowiedzialność na Ciebie.
4. Dystrybutor (art. 3 ust. 1 pkt 18, art. 19)
Kim jest. Każdą osobą w łańcuchu dostaw, inną niż wytwórca lub importer, która udostępnia opakowanie na rynku.
Co robi. Działa z należytą starannością. Przed udostępnieniem opakowania sprawdza, czy producent jest zarejestrowany w rejestrze producentów, czy opakowanie ma prawidłowe oznakowanie oraz czy wytwórca i importer podali swoje dane i numer partii. Jeśli stwierdzi niezgodność, wstrzymuje udostępnianie do czasu jej usunięcia i informuje organy nadzoru rynku.
Najczęstsza pomyłka. Przekonanie, że dystrybutor musi sam tworzyć deklarację. Nie musi. Dystrybutor weryfikuje, a nie autorstwuje. Jego zadaniem jest pozyskać dokumenty od dostawców i sprawdzić, czy są kompletne.
5. Dostawca (art. 3 ust. 1 pkt 16, art. 16)
Kim jest. Każdą osobą, która dostarcza wytwórcy opakowanie lub materiał opakowaniowy.
Co robi. Przekazuje wytwórcy wszystkie informacje i dokumentację niezbędne do wykazania zgodności, w tym dokumentację techniczną z załącznika VII, w języku łatwo zrozumiałym dla wytwórcy.
Najczęstsza pomyłka. Traktowanie tego jako uprzejmości. Artykuł 16 mówi, że dostawcy dostarczają dane. To obowiązek, nie dobra wola. Jeśli jesteś wytwórcą i dostawca odmawia przekazania danych, powołaj się wprost na ten przepis.
Jedna firma, kilka ról
Typowy producent wyrobu, który sam pakuje towar w torebkę, kartonik i folię wysyłkową, jest jednocześnie:
- wytwórcą opakowania jednostkowego, bo pod jego marką powstaje produkt w opakowaniu,
- producentem w rozumieniu rozszerzonej odpowiedzialności producenta w Polsce, bo to on pierwszy udostępnia to opakowanie na rynku krajowym,
- importerem, jeśli sprowadza część opakowań spoza Unii,
- dystrybutorem w odniesieniu do towarów, które sprzedaje dalej w cudzych opakowaniach.
Dlatego roli nie ustala się raz dla całej firmy. Ustala się ją osobno dla każdego opakowania, każdego kanału sprzedaży i każdego państwa.
Cały temat omawiam w nagraniu szkolenia: role w łańcuchu dostaw, wymagania obowiązujące od 12 sierpnia i gotowe wzory dokumentów: deklaracja zgodności, dokumentacja techniczna, zapytania do dostawców.